2010/11/27

ITSAS TXAKUR FRAIDEA



ITSAS TXAKUR FRAIDEA
Mediterraneoko itsas txakur fraidea denbora askotan zehar mendebaldeko zibilizazioarekin harremana izan du edozein bibiparo baina denbora gehiago. 250 -300 kilokoak dira. Hareazko hondartzetan bizi ziren. Gizakiak irlatxo arrokatsuenetara eta soileenetara eraman du.
Mediterraneo, Itsas Beltza, Marokoko Atlantikoko kostaldea, Mendebaldeko Sahara eta Madeira uharteetan bizi dira.
Ernaldiak hamaika hilabete dirau. Kume bakarrak ilaje bilotsua eta beltza du, sabelean zuri koloreko orbaiana du. Sei aste pasa ondoren titia kenduko dio, amak. Bere elikadura arrainetan eta oilagarroetan datza.
Duela asko, itsas txakur fraidearen olioa, larrua eta haragia oso preziatuak ziren, eta hau zela kausa, espeziaren kopurua gutxitzen ari dela esan daiteke. XX. Mendearen hasieratik, itsas txakur fraidea Espainiako kostaldeetatik, Frantziako Hegoaldetik, Palestinatik eta Egiptotik desagertu da. Azken nukleo-ugaltzaileak Grezian, Turkian, Aljerian, Marokon eta Mauritanian bizi dira.
Ehiza zuzena, ustekabeko harrapaketak sareetan , eta beren hazkuntza-guneetako etengabeko eragozpenak, arazorik nagusienak dira, espeziearena.
Itsas txakur fraide-Fundazioa espeziearekiko berreskuratzearen programak egiten ari da, gainera kolonien babesa egiteari ekiten dio.
Arrisku kritikoan dagoen espezietzak hartzen du, UICN-ek. 2.002. urtean, argitaratu zuen Zerrenda Gorrian agertzen da.


Maider Arias Lemoniz.

2010/11/25

BUFALOA




Bufaloak Amerikan bizi dira.Bufaloak handiak dira eta 1.50mk altuera daukate.
Bufaloak belarra jaten dute eta deitzen da belar jalea.
Jendea bufaloei heizan dute eta gero jendeak jartzen du larrua.
Egilea: Erlantz





KONDORRA



Kondorra Amerikan bizi da. Animali hildak jaten ditu eta 3'4 metro edo handiagoa da. Burutik buztnara pertsona bat baino handiagoa da. Bere etxea lastoaz eta harriez osatuta dago. 13 kilo pisatzen du. Kondorrak, 70 urte bizi da, bere hegoekin ia 40 metro ahal du hegan egin.

Gauean mendi batean bizi da, haitzuloan. Bere lumajea beltza eta zuria da normalean. Ia ia 500 kilometro hegaztu ahal du egun batean. Haien aurpegia ez du azalik. Emakumea bakarrik arrautz jartzen du 55 egunen artean.

Gameluak

Gameluak basamortuan bizi dira.
Gameluak 2 konkor dituzte, normalean marroiak dira eta belarri txikiak izan arren oso ondo
entzuten dute.Betile handiak dituzte area ez sartzeko.Espain handiak ditu arantxak dituzten landareak jateko.Gameluak oso altuak dira.
Gamelu kumeak amaren sabelean 13 ilaete egoten dira.Gameluak 40 urte bizirik irauten dute.
Gamelu batek k
onkorran koipea gordetzen du,horri ezker 4 pa 5 egun irauten du jan gabe eta ezer edan gabe.Gaur egun ez dira oso bearrezkoak lanarako makinak erabiltzen direlako.

dingo


Dingoa Austrlian bizi da .Dingoak txakurra eta otso antza dauka.
Dingoa handia da .
Haragijalea da kanguroak jaten ditu .

Jedeak kontaminatzen du mundua eta etxeak egiten ari dira .Horregatik ia ia ez dira geratzen ez basorik , ez plantarik eta ez zuhaitzik .

Horregatik , dingoak desagertzen ari dira eta animali gehiago ere .

Dingoaren txakur emeek zortzi kume erditzen dituzte urtero gutxi gora behera .Titia hartzen dute bi hilabete bitartean . Lau hilabete daukatenean ehizan egiten hasten dira . Hasieran , untziak harrapatzen dituzte gizakiren zati koska egin dezakete eta

LEOPARDOA



DESAGERTZEAR DAGOEN ESPEZIEA:Habitatearen suntsiketa, larru trafikoa eta ehizagatik dago desagertzear.

NOLAKOAK DIRA:Leopardoa gorputz luzea eta hanka motzek dituen katukien familiako ugaztun haragijalea da. Leopardoak 1 edo 1, 5 m neurtzen du, gehi buztanaren 75 edo 100 zm-ak. Bere altuera 45 edo 65 zm-koa izaten da eta 90 kg-ko pisua izatera iritsi ahal dira.

Bere ilea motza da baina mendiean bizi diren leopardoenak luzeagoak izaten dira.Ieko kolorea horixka edo zurixka mantxxa borobiltsu eta beltzekin izaten da . Buru handia eta borobiltsua dauka, lepoa oso motza eta hanka luzeak ditu.Oso bista eta entzumen ona dute.Zentzumen hauek oso erabilgarriak dira ehiza egiteko.Oso azkarra da, 72 km/orduko egitera heltzen da. 12 edo15 urte bizi dira batez -beste.

BIZIMODUA: Bakarrik bizi da ugaltzeko momenturarte, non beste sexuko leopardoa bilatu behar dute. Katuki honek badaki igeri egiten, arrainak ehiztatzeko uretan sartu behar delako.

ZERTAZ ELIKATZEN DIRA:Leopardoa animalia txikiz eta ertainez elikatzen da. Animalia horien artean hegaztiak, tximinoak, sugeak, intsektuak, antilopeak, gazelak, dortokak, untxiak, basurdeak...sartzen dira. Bakarreko ehiza egiten dute. Gauez ehizatzen dute, egunez deskantatzen egoten bai dira. Batzueta egunez ere ehiztia egiten dute.

NON BIZI DIRA:Afrika,India,Hegoaldeko Asia, Asia zentralan, Sabanan,mendietan , ohianean, Saharan, eta leku hotzetan.

Izaro

ASTOA


ASTOA
Astoa lehorrean bizi da. Geienetan baserrietan eta belarra dagoen tokietan. Astoa ia-ia "gu" bezala dira bakarrik dute ezberdin: lau hanka,tripa borobila zaldiaren burua belarri luzangak eta izatza dutela.
Astoak belarjaleak dira. lehen astoak asko erabiltzen ziren eta kasu handia egiten zitzaion, baina orain kotzeak eta traktoreak daude etza gehienek ez diete kasurik egiten.
Maider Armentia




KOKODRILOA



Kokodriloa isla tropikaletan bizitzen dira. Gazteek igelak, insektuak,jaten dituzte eta zaharrak hasten dira ehizatzen arrainak eta animali hildak, hegazti bizidunak urbiltzen direnean kokodriloak ehizatzen du ito egiten.
Ehiztariek hil egiten dituzte kokodriloak bere azala saldu egiteko.
Aimali hau arriskutsua da.

Aitor M.




HARTZ POLARRA



Lehorreko ugaztunetan, haragijale handiena hartz polarra da. Eta nekez agertuko da handiagorik. Biologoen kalkuluen arabera, 1.100 kilotik gorako harrapari batek arazo metaboliko handiegiak izango lituzke bizi ahal izateko. Antza, orain arteko datuek baieztatu egiten dute kalkulu hori; inoiz neurtu den hartzik handiena 1.002 kilokoa zen.

Harrapari pisuagoek oso animalia handiak harrapatu beharko lituzkete, baina harrapaketa horren gastua ez luke konpentsatuko harrapatutakoak. Harrapari txikietan ez da hori gertatzen.

Oro har, hogei bat kilotik beherakoak animalia txikiak janda bizi daitezke, baina, muga horretatik gorakoek beren neurriko harrapakinak edo handiagoak behar dituzte.
Zenbat eta harrapari handiagoak izan, orduan eta harrapakin handiagoak behar dituzte. Baina horrek muda bat du: energiaren muga. Ehizan gastatuko energia bainogehiago berreskuratu behar da harrapatutakoa janda. Biologoen esanean, tona batetik gorako harrapariek nekez lortzen dute hori.

Egilea: Laura

Otsoa


Elikadura: Otsoa haragijalea da eta altzeak, untziak, oreinak edo basurdeak jaten ditu. Gainera, gosete handia badago sarraskia eta fruta ere jan ditzake.
Ugalketa:Taldeko bikote nagusia izaten da erreprodusitzen dena.Otsoak umealdi bakarra izaten du urtean.Eta ugaztunak direnez hilabete batez esnea ematen die.
Erlazio:Otsoak taldeka bizi dira.Horretarako,lana taldekideen artean banatuta dago eta eurak
baina animalia handiagoak ehiza ditzakete hori ezker.
Ohiturak:Otsoei ikaragarri guztatzen zaie jolastea.






IGARABA


Ugaztun nahiko handia da: arrak metro batetik gorakoak izan daitezke,eta buztana 45cm rainokoa da.Gorputz liraina dute.Nabarmena da buztana,luzea,lodia eta haragitzua, muturrerantz joan ahala eztutzen dena, eta muturra puntaduna daukana. Hankak motzak eta oinak parmatuak direnez, igerian oso trebea da. Bizkarraldeko ilajea marroi gorrizka diztiratsua da,eta sabelaldekoa zuria.




Palearktikoan banaketa zabala duen espeziea da.Garai batean,Europa osoan zehar zabaltzen bazen ere, egun,leku askotan falta da,eta populazioa nukleotan barreiatuta dago.Gure lurraldean oso datu gutxi daude, eta adierazten dutenez,ezpezie hau oso urria da,eta Mediterrraneoko isurialdeko ibai batzuetan bakarrik bizi da.




Koala


Koala pelutxe gris izugarri potolo baten itxura dauka. Bere sudurra beltza eta handia da, belarriak iletsuak, begi txikiak ditu eta ahoa handia. Hatzaparrak txikiak eta hatzazkalak luzeak. Australian bizi da. Zuhaitzetan bizi da eta eskalatzaile trebea da. Hamazortzi ordu lotan ematen ditu.Eukalipto hostoak bakarrik jaten ditu. Koala martsupialioa da, kanguroa bezala. Koala kumeak amaren sabeleko zorroan ematenditu sei hilabete. Gero amakbizkarrean garraiatzen du beste urtebetez. Habitata desegiteak, ehizatzeak, autoekin istripuak eta eukaliptoen desegiteak dira koalaren mehatzu handienak.